Org
Nhiều nhà khoa học Việt Nam nói rằng, họ bắt đầu niềm yêu thích nghiên cứu là từ những cuốn sách kể chuyện về khoa học thuở thơ từ. Đại diện NXB Kim Đồng, đơn vị chuyên làm sách cho thiếu nhi cũng phân tách thực trạng sách khoa học do các nhà khoa học, chuyên gia trong nước viết cho thiếu nhi ngày càng ít đi, thậm chí ít đến mức trầm trọng, cho rằng điều đó có nhiều căn do.
Ông Nguyễn Việt Long, (người trước hết đưa ra hệ thống tên bằng tiếng Việt về 88 chòm sao trong cuốn “Thiên văn và vũ trụ” - 2004, soạn từ tài liệu nước ngoài) chia sẻ với Báo Hànôịmới: Sự thiếu hụt kiến thức khiến học sinh của ta, dù học qua trường chuyên cỡ nhất nhì cả nước thì khi ra nước ngoài cũng rất bỡ ngỡ trước những kỹ năng đơn giản ở phòng thử nghiệm. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, sách khoa học do người trong nước thực hiện càng ngày càng ít đi, còn sách dịch về khoa học dành cho trẻ em cũng thiếu, như sự thiếu hụt chung đối với loại sách cung cấp tri trức nền tảng ở nước ta.
Tuy nhiên, theo phân tích của giới chuyên môn thì ngay cả việc “dịch lại” thôi, ta cũng có phần chịu thiệt thòi bởi sách khoa học cũng có “đời” như ô tô vậy, phải được cập nhật, bổ sung.
Tiếp cận với kiến thức khoa học, trẻ sẽ sớm hình thành tình ái cuộc sống một cách tự nhiên và sâu sắc, có điều kiện nuôi dưỡng say mê riêng và hình thành năng lực, phẩm chất cần có của một công dân thời toàn cầu hóa: Sống hài hòa với môi trường, tiếp cận tốt kiến thức nhân loại… Những thứ ấy, nếu không bắt đầu từ thuở bé, e rằng mọi thế sau này sẽ vất vả hơn.
Tuy nhiên, đó vẫn là của hiếm, chứng cớ là mảng sách dành cho thiếu nhi thường là mảng trống trong các kỳ giải thưởng sách quốc gia hằng năm. Bàn bạc về chủ đề này, đại diện Long Minh - một đơn vị hoạt động mạnh trong lĩnh vực xuất bản sách toán học từ nước ngoài vào Việt Nam cho rằng, cần đề cập tới thái độ, tinh thần, nghĩa vụ xã hội của nhà khoa học.
Ý thức chung là bộ sách sẽ giới thiệu, diễn giải, phân tích những công trình khoa học đoạt giải Nobel một cách thích hợp với sự hấp thu của bạn đọc trẻ, cốt yếu là lứa tuổi THCS.
Và, “từ những bài thu hoạch nhỏ sau này ta mới hy vọng có những nhà khoa học lớn”. May mắn là các nhà khoa học cũng nhận ra một điểm mạnh ở việc dịch sách khoa học cho thiếu nhi ở ta, đó là tính chất công phu, nghiêm cẩn, trong đó, đáng kể là chỉ mục (Index) ở cuối sách với hệ thống những từ khóa kèm số trang có đề cập tới những từ này để người đọc dễ lục vấn.
Hệ quả là trẻ nít ở thời nào cũng thiệt thòi, suy rộng ra là khoa học và nền kinh tế tri thức của chúng ta chịu thiệt thòi.
Sách xuất bản trong nước như vậy, đối với sách dịch của nước ngoài, nhiều phụ huynh cho rằng những bộ sách như “Tủ sách tri thức thế hệ mới” (mua bản quyền của NXB uy tín Dorling Kindersley) đã giúp trẻ mỏ Việt Nam tiếp cận với một kho tàng tri thức hữu dụng, hiện đại.
Thiệt thòi cho con trẻ Vì sao cần sách khoa học cho thiếu nhi? Câu giải đáp khá đơn giản, trẻ mỏ và tự nhiên là hai thế giới có nhiều điểm khôn xiết gần gụi với nhau. Sau đó, nhiều chuyên gia Việt Nam cũng bắt đầu viết sách khoa học cho đối tượng này với tinh thần “văn chương hóa”, tức phổ thông khoa học bằng những câu chuyện kể.
Ảnh: Hải Anh Ở nước ta, NXB dành riêng cho trẻ mang tên “Kim Đồng” cũng từng làm sách khoa học cho thiếu nhi từ quãng năm 1958 với cuốn sách trước hết mang tên “Chú chó Laika”. Ngay trên báo chí cũng dùng sai giữa tên khoa học và tên tiếng Anh trong lĩnh vực sinh vật… Còn với triết học, thực ra không phải cao siêu gì nhưng cũng rất thiếu trong vốn kiến thức của học trò.
Như thế thì mới hy vọng có người viết cho thiếu nhi, bên cạnh đó là chính sách đầu tư cho lĩnh vực này. Có thể không phải là hiện tượng phát hành như sách văn chương, mà là được nhiều phụ huynh Việt Nam ở nước ngoài và cả trong nước đánh giá cao. TS Giáp Văn Dương cho rằng, “mình được ăn học, ra nước ngoài, bạn bè trong giới khoa học cũng nhiều, thế mà không thể tự chủ tri thức cho con em mình thì điều đó thật đáng suy nghĩ”.
Căn nguyên quan trọng là thách thức có từ yêu cầu xuất bản đương đại: Sách phải có hình ảnh đẹp, thông báo khoa học xác thực, phong phú, cập nhật, mang tính đúc kết… Thực ra, quan điểm đó tả sự lúng túng của người làm sách Việt Nam bởi trước đây chúng ta đẵn phổ quát khoa học cho thiếu nhi theo lối kể chuyện, không chọn lối “chính xác hóa mọi chuyện” như thế này. Năm 2012, anh về nước tìm mua một loạt sách khoa học cho con, nhưng xem kỹ lại mới thấy giật thột vì đó toàn là sách dịch từ Trung Quốc với những hình ảnh đặc thù của đất nước này.
Sách khoa học dành cho thiếu nhi chưa được quan tâm. Tự chủ về tri thức Đó là điều mà TS Giáp Văn Dương (sinh năm 1976, hiện làm việc tại ĐH Liverpool (Anh) và ĐH nhà nước Singapore) mong mỏi khi lập ra dự án sách khoa học cho thiếu nhi, khởi động từ vài tháng nay qua trang web có tên miền: Giapschool.
Còn nhớ, khi cuốn sách triết học dành cho con trẻ của hai tác giả người Pháp mang tên “Cuốn sách về những sự trái ngược mang tính triết học” xuất hiện bản tiếng Việt vào năm 2011, nó đã trở thành một hiện tượng. Như TS Giáp Văn Dương san sẻ ý tưởng về dự án bắt đầu từ chính những đứa trẻ trong gia đình.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét